Hỏi một shop rằng hàng của họ đi máy bay hay đi đường bộ, phần lớn sẽ không trả lời được. Điều đó bình thường — nhưng nó cũng là lý do nhiều kiện hàng được đóng cho một hành trình mà cuối cùng lại đi hành trình khác.
Người chọn phương thức thường không phải bạn
Khi tạo vận đơn, shop chọn một gói dịch vụ: nhanh, chuẩn, hay tiết kiệm. Hãng vận chuyển mới là bên chọn phương thức dựa trên tuyến và cam kết thời gian của gói đó.
Theo kinh nghiệm chung của ngành, tuyến liên miền ở gói nhanh thường có chặng bay, còn gói tiết kiệm đi đường bộ toàn tuyến. Nhưng đó là mặc định, không phải cam kết — cùng một gói, cùng một tuyến, kiện này có thể bay còn kiện kia thì không, tuỳ tải của chuyến và tuỳ nội dung kiện hàng.
Hệ quả thực tế cho người đóng gói rất đơn giản: trừ khi đã hỏi và chốt rõ với hãng, hãy mặc định rằng kiện phải chịu được cả hai.
Hai phương thức làm hỏng hàng theo hai kiểu khác nhau
Đây là phần ít được nói tới, dù nó quyết định cách chèn và cách niêm.
Trên máy bay, kẻ thù là chênh áp. Khoang hàng của máy bay chở khách được điều áp cùng mức với khoang hành khách, tương đương độ cao khoảng 1.800 đến 2.400 mét — nơi áp suất chỉ còn khoảng ba phần tư so với mặt đất. Một chai đậy nắp ở mặt đất sẽ có áp suất bên trong cao hơn bên ngoài, và phần chênh đó tìm đường thoát qua ren nắp. Túi khí chèn bơm căng cũng căng thêm, và có thể bục.
Trên đường bộ, kẻ thù là thời gian. Không có cú va đập nào đáng kể, nhưng có hàng chục giờ rung liên tục. Rung làm hàng tự mài vào nhau và mài vào thành thùng. Thùng nằm đáy chịu chồng tải suốt hành trình chứ không phải vài phút. Và thùng xe đóng kín giữa trưa nóng hơn ngoài trời — nến, socola, son và mỹ phẩm dạng sáp hỏng ở đây chứ không hỏng trên máy bay.
Đổi lại, kiện đi đường bộ qua ít lần bốc dỡ hơn. Kiện đi máy bay phải qua kho gửi, sân bay đi, khoang hàng, sân bay đến rồi kho đến — mỗi lần chạm là một cơ hội rơi.
Bảng tra: nhóm hàng nào hay vướng khi đi máy bay
Trước khi đọc bảng, cần phân biệt hai tầng quy định, vì chúng hay bị gộp làm một.
Tầng cấm tuyệt đối do Cục Hàng không Việt Nam ban hành tại Quyết định 1541/QĐ-CHK ngày 14/9/2021, gồm chất nổ, kíp nổ, pháo, thuốc nổ, xăng dầu nhiên liệu, ô xy lỏng, bình xịt hơi cay và các hoá chất gây phản ứng nguy hiểm khi trộn lẫn. Những thứ này không có đường vòng.
Tầng có điều kiện rộng hơn nhiều và là nơi hàng thương mại điện tử thường rơi vào. Pin, nước hoa, bình xịt mỹ phẩm, nam châm đều không nằm trong danh mục cấm tuyệt đối ở trên — chúng là hàng nguy hiểm được vận chuyển có điều kiện, và mỗi đơn vị chuyển phát lại tự đặt thêm hạn chế riêng của mình.
Nghĩa là câu trả lời đúng cho từng mã hàng nằm trong bảng quy định của chính hãng bạn đang dùng, không suy ra được từ luật chung. Bảng dưới đây là bảng để biết phải hỏi về cái gì, không phải bảng để kết luận.
| Nhóm hàng | Vì sao vướng khi đi máy bay | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Sạc dự phòng, pin lithium rời | Nhóm vướng nhiều nhất. Pin rời không có thiết bị bảo vệ đi kèm | Hỏi hãng về mức dung lượng chấp nhận; nhiều hãng chỉ nhận qua đường bộ |
| Thiết bị có pin lắp sẵn | Dễ hơn pin rời nhiều, nhưng vẫn phải khai đúng là có pin | Để pin trong máy, không tháo rời; khai rõ khi tạo vận đơn |
| Nước hoa, mỹ phẩm chứa cồn | Cồn là chất lỏng dễ cháy, thuộc nhóm có điều kiện | Hỏi hãng về nồng độ và dung tích tối đa trước khi mở bán |
| Bình xịt các loại | Bình chịu áp sẽ chịu thêm chênh áp khi lên cao | Gồm cả xịt tóc, xịt khoáng, xịt côn trùng, sơn xịt — không chỉ hoá chất |
| Bật lửa, bình gas mini, diêm | Nằm trong nhóm chất cháy bị cấm tuyệt đối | Không gửi đường hàng không trong mọi trường hợp |
| Nam châm mạnh | Từ trường có thể ảnh hưởng thiết bị dẫn đường của tàu bay | Hay gặp ở loa, tai nghe, đồ chơi ghép — khai rõ và che chắn từ tính |
| Chất lỏng nói chung | Không cấm, nhưng rất dễ rò do chênh áp | Màng dán miệng, băng quanh nắp và một lớp túi kín riêng |
| Sơn, dung môi, cồn y tế, acetone | Chất lỏng dễ cháy, thuộc nhóm hạn chế nặng | Mặc định chọn đường bộ, đừng để hệ thống tự chọn |
| Hàng tươi, đá khô, đá gel | Đá khô là hàng nguy hiểm vì sinh khí khi bay hơi | Phải khai báo riêng; nhiều đơn vị chuyển phát không nhận |
Hậu quả thật không phải bị tịch thu, mà là chậm
Nhiều shop hình dung rủi ro ở đây là mất hàng. Thực tế gần như không bao giờ như vậy.
Chuyện thường xảy ra là kiện bị loại khỏi chuyến bay rồi quay về hành trình đường bộ. Hàng vẫn tới, chỉ là cộng thêm khoảng hai đến bốn ngày. Và vì khách không biết gì về khâu soi chiếu, họ chỉ thấy một điều: đơn trễ hơn cam kết.
Phần thiệt rơi trọn vào shop. Không rơi vào hãng bay, cũng không rơi vào đơn vị chuyển phát — bài điểm sao và khâu kho đã tính cụ thể mỗi phần trăm đơn có vấn đề kéo điểm đánh giá xuống bao nhiêu.
Điều đáng nói là chỗ chặn được nằm rất sớm: ở lúc tạo vận đơn, khi khai nội dung kiện hàng. Khai đúng thì hệ thống tự định tuyến đường bộ ngay từ đầu, thời gian cam kết hiển thị đúng với khách, và không ai bất ngờ. Khai sai hoặc khai chung chung thì kiện đi một vòng rồi mới quay lại đúng chỗ nó phải ở.
Đóng gói sao cho qua được cả hai
Vì không biết trước kiện sẽ bay hay không, cách an toàn là đóng theo yêu cầu khắt khe hơn của từng phần.
Phần chất lỏng và kem — chống chênh áp:
- Dùng chai có màng nhôm dán miệng, không chỉ dựa vào nắp vặn.
- Dán một vòng băng quanh nắp theo đúng chiều vặn chặt.
- Lồng thêm một lớp túi kín riêng cho từng chai, buộc hoặc hàn miệng.
- Đặt đứng và chèn chặt để chai không nằm ngang trong suốt hành trình.
Phần chèn — chống rung:
- Túi khí bơm non khoảng một phần tư, đừng bơm căng. Căng ở mặt đất là bục trên cao.
- Chèn kín hết khoảng trống. Khoảng trống không gây hại khi đứng yên, nhưng sau mười giờ rung thì hàng đã tự mài xong.
Phần thùng — chống chồng tải:
- Chọn sóng carton theo hành trình dài nhất có thể xảy ra, không theo hành trình mong muốn — xem cách chọn sóng carton.
- Dán băng chữ H đủ ba đường ở cả nắp trên và nắp dưới.
- Không để khoảng trống ở đỉnh thùng, vì đó là chỗ thùng bị bẹp đầu tiên khi chồng tải.
Phần nhãn:
- Dán phẳng trên một mặt, tuyệt đối không vắt qua mép. Mép là chỗ bị mài nhiều nhất trong cả hai phương thức.
- Nhãn “hàng dễ vỡ” là lời nhắc, không phải lớp bảo vệ. Chi tiết ở bài đóng gói hàng dễ vỡ.
Một lưu ý về cước: chèn thêm làm kiện to lên, và cước thì tính theo cân nặng quy đổi. Đóng chắc không có nghĩa là đóng to — nên chèn kín chứ không nên chèn dày.
Hai văn bản nên biết, và một tin dễ hiểu nhầm
Ngoài Quyết định 1541/QĐ-CHK đã nhắc ở trên, văn bản thứ hai là Luật Bưu chính 2010. Điều 12 của luật này liệt kê những vật phẩm, hàng hoá không được gửi qua mạng bưu chính, và Nghị định 15/2020/NĐ-CP đặt mức phạt tiền cho hành vi vi phạm — mức phạt tính bằng chục triệu đồng tuỳ hành vi.
Điểm cần nhớ: trách nhiệm khai đúng nội dung kiện hàng thuộc về người gửi, kể cả khi kho đóng hộ. Đây là lý do mọi hợp đồng fulfillment đều có điều khoản về việc chủ hàng phải cung cấp thông tin hàng hoá chính xác.
Còn tin dễ hiểu nhầm là quy định mới về sạc dự phòng, có hiệu lực từ 01/7/2026. Theo thông tin của Cục Hàng không Việt Nam, mỗi hành khách không được mang quá hai sạc dự phòng, phải để trong hành lý xách tay, mức năng lượng không quá 100 Wh, và không được sạc chính nó trong suốt chuyến bay.
Quy định đó áp dụng cho hành lý của hành khách, không phải cho hàng gửi qua chuyển phát. Hai chuyện khác nhau, và con số 100 Wh không phải là ngưỡng để suy ra cho kiện hàng của shop. Với hàng gửi, câu trả lời vẫn nằm ở bảng quy định của đơn vị chuyển phát — và vẫn nên hỏi trước khi mở bán, chứ không hỏi sau khi đơn đầu tiên bị giữ lại.
Bài liên quan
Nhận tư vấn miễn phí