Chọn đơn vị vận chuyển: tiêu chí ngoài giá cước

Bài viết nào về chọn đơn vị vận chuyển cũng mở đầu bằng cùng một câu: đừng chọn theo giá cước.

Câu đó nghe hợp lý, và với phần lớn shop thì nó sai.

Vì sao lời khuyên quen thuộc đó thường sai

Các tiêu chí hay được liệt kê thay cho giá cước — tốc độ giao, thái độ nhân viên, ứng dụng dễ dùng, thời gian đối soát — đều có một điểm chung: chúng là chuyện của giá trị trung bình.

Mà chênh lệch trung bình thì nhỏ. Giao nhanh hơn nửa ngày, đối soát sớm hơn hai ngày, shipper dễ chịu hơn một chút: cộng hết lại vẫn khó vượt được khoản chênh một đến ba nghìn đồng mỗi đơn trên bảng cước. Với một nghìn đơn mỗi tháng, khoản chênh đó là một đến ba triệu đồng — tiền thật, đều đặn, không phải ước lượng.

Nên ở quy mô nhỏ, chọn theo giá cước là quyết định đúng, miễn là con số giá cước đem ra so phải là giá thật của chính mình chứ không phải giá niêm yết. Giá niêm yết luôn là cho một mức cân nặng chuẩn tới một vùng gần. Cách so đúng là lấy khoảng hai trăm đơn thật của tháng trước chạy lại qua bảng giá của từng hãng — kể cả phần cân nặng quy đổi và phụ phí vùng xa.

Trừ một thứ: mất hàng không phải chuyện trung bình

Có đúng một tiêu chí không thuộc nhóm trên, và nó là lý do bài này tồn tại.

Mất hàng là rủi ro đuôi. Nó không xảy ra đều mỗi ngày một chút. Nó không xảy ra gì cả trong nhiều tháng, rồi một hôm biến mất trọn một kiện. Và khác với mọi tiêu chí khác, mức thiệt hại không phụ thuộc vào hãng làm tốt hay dở — nó phụ thuộc vào điều khoản bồi thường đã ký.

Luật chỉ bảo đảm bốn lần cước

Đây là con số nên biết trước khi đọc bất kỳ bảng giá nào.

Nghị định 47/2011/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bưu chính, tại Điều 25, đặt mức giới hạn trách nhiệm bồi thường thiệt hại tối thiểu đối với dịch vụ bưu chính trong nước là 04 lần cước, đã bao gồm hoàn trả lại cước dịch vụ đã sử dụng.

Hai chữ quan trọng nhất trong câu trên là tối thiểu. Luật đặt sàn, không đặt trần — mỗi đơn vị được quyền cam kết cao hơn trong điều khoản riêng, và nhiều đơn vị có dịch vụ khai giá để nâng mức đó lên theo giá trị thật của hàng.

Nhưng nếu không đọc và không khai gì, con số mặc định là bốn lần cước. Với cước 25.000đ, đó là 100.000đ cho một kiện hàng dù bên trong là gì.

Phép tính cho biết tiêu chí nào thắng

Hai khoản tiền đang được đem ra cân với nhau, và cả hai đều quy được về mỗi đơn:

Tổn thất kỳ vọng mỗi đơn = tỷ lệ mất hàng × (giá vốn mỗi đơn − mức bồi thường)

Đặt nó cạnh chênh lệch giá cước giữa hai hãng. Khoản nào lớn hơn thì khoản đó là tiêu chí chính.

Thử hai shop, cùng giả định cước 25.000đ, bồi thường 100.000đ, tỷ lệ mất 0,1% và chênh giá cước 2.000đ:

• Shop bán phụ kiện, giá vốn 150.000đ mỗi đơn. Tổn thất kỳ vọng là 0,1% × 50.000 = 50đ mỗi đơn. Không đáng kể so với 2.000đ. Chọn theo giá cước, và đừng nghĩ thêm.
• Shop bán thiết bị, giá vốn 2.000.000đ mỗi đơn. Tổn thất kỳ vọng là 0,1% × 1.900.000 = 1.900đ mỗi đơn. Gần bằng đúng khoản tiết kiệm được từ cước. Hai tiêu chí ngang nhau, và chỉ cần tỷ lệ mất nhích lên là mức bồi thường thắng.

Với giả định đó, điểm cắt nằm ở giá vốn khoảng 2,1 triệu đồng. Nếu tỷ lệ mất là 0,3% thay vì 0,1%, điểm cắt tụt xuống còn khoảng 770 nghìn — nghĩa là phần lớn shop bán hàng giá trung bình trở lên đã nằm ở phía bên phải mà không biết.

Cách nhìn khác cho dễ nhớ: một kiện hàng hai triệu bị mất và chỉ được đền một trăm nghìn sẽ xoá sạch gần một tháng tiền tiết kiệm cước của shop chạy một nghìn đơn.

Hai con số 0,1% và 0,3% ở trên là số minh hoạ, không phải số đo của ngành. Tỷ lệ mất thật của shop nằm trong chính sổ xử lý sự cố của mình — bài xử lý hàng hoàn và hàng chết nói về cách ghi lại nó.

Ba câu nên hỏi trước khi ký

Nếu phép tính cho thấy shop nằm bên phải điểm cắt, đây là ba câu cần hỏi, theo đúng thứ tự:

• Mức bồi thường của hãng cho kiện không khai giá là bao nhiêu? Hỏi con số cụ thể, không nhận câu trả lời “theo quy định”.
• Khai giá tốn bao nhiêu và trần bồi thường là bao nhiêu? Phí khai giá thường tính theo phần trăm giá trị. Nhân nó với số đơn để ra chi phí mỗi tháng, rồi so với tổn thất kỳ vọng vừa tính.
• Hồ sơ đòi bồi thường cần những gì? Phần lớn yêu cầu ảnh kiện hàng trước khi niêm phong và biên bản bàn giao có ký nhận. Nếu kho không chụp ảnh thì điều khoản bồi thường tốt đến mấy cũng không dùng được.

Câu thứ ba là câu hay bị bỏ qua nhất, và nó biến một điều khoản trên giấy thành tiền thật. Phần còn lại của so sánh — tốc độ, phủ sóng, chất lượng đối soát — vẫn nên xem, nhưng xem sau. Chi tiết về phần đối soát nằm ở bài đối soát COD và phí vận chuyển.