Giày dép thường bị xếp chung nhóm với thời trang, vì cùng là hàng nhiều size nhiều màu. Nhìn từ trang bán hàng thì đúng. Nhìn từ sàn kho thì đây là hai bài toán khác hẳn nhau, và khác ngay ở chỗ cơ bản nhất: thể tích.
Bài toán chiếm chỗ, tính bằng con số
Hai thứ cùng đẩy nhu cầu thể tích của giày lên, và chúng nhân với nhau chứ không cộng.
Thứ nhất: giày có nhiều size hơn. Một mẫu áo thường 5 size. Một mẫu giày chạy từ 35 đến 44 là 10 size. Cùng số màu thì số mã đã gấp đôi.
Thứ hai: mỗi đơn vị chiếm chỗ nhiều hơn hẳn. Một hộp giày phổ thông cỡ 33 × 23 × 13 cm là gần 10 lít. Một chiếc áo gấp lại cỡ 30 × 22 × 4 cm chỉ khoảng 2,6 lít.
Nhân lên cho một mẫu, mỗi mã tồn 20 cái:
- Áo: 40 mã × 20 cái × 2,6 L = 2.080 lít
- Giày: 50 mã × 20 đôi × 9,9 L = 9.900 lít
Chênh lệch gần 4,8 lần cho cùng một “mẫu sản phẩm” trên trang bán hàng. Đây là số minh hoạ — hãy thay kích thước hộp thật và số size thật của mình vào, nhưng tỷ lệ sẽ không đổi nhiều.
Và còn một điểm nữa làm mọi thứ tệ hơn: hộp giày không nén được. Áo xếp chồng thì lớp dưới bị ép mỏng, nên thể tích thực tế nhỏ hơn thể tích lý thuyết. Hộp giày là khối cứng — 9,9 lít là 9,9 lít, không có cách nào xếp khéo hơn để tiết kiệm.
Hệ quả về chi phí cần nói thẳng cho người bán hiểu: vì giá dịch vụ fulfillment tính theo thể tích lưu trữ chứ không theo số đơn, đơn giá lưu kho của giày cao hơn thời trang là đúng bản chất, không phải bị tính đắt.
| Hàng thời trang | Giày dép | |
|---|---|---|
| Số size thường gặp | 4 – 6 | 8 – 10 |
| Thể tích mỗi đơn vị | 2 – 8 lít, gấp lại được | 9 – 16 lít, khối cứng |
| Nén được không | Có — ép mỏng khi xếp | Không |
| Bao bì gốc | Túi nilon — chắn bụi, nên giữ | Hộp giấy — là một phần sản phẩm |
| Bọc kín | Có lợi | Có hại — cần thoáng khí |
| Hỏng theo thời gian | Chủ yếu do ẩm và nhăn | Đế phân huỷ dần, không nhìn thấy |
Hộp giày: giữ hay bỏ?
Đây là câu hỏi mà ai cũng nghĩ tới khi nhìn thấy hoá đơn lưu kho. Câu trả lời ngắn: không bỏ được.
Lý do nằm ở một điểm mà các ngành khác không có. Với phần lớn hàng hoá, hộp carton là bao bì vận chuyển — bỏ đi không ai quan tâm. Với giày dép, hộp là một phần của sản phẩm. Khách mua giày thương hiệu kỳ vọng nhận được hộp nguyên. Giao giày không hộp bị coi như hàng cũ hoặc hàng dựng, và hộp cũng là thứ giữ form giày khi xếp chồng.
Vì không bỏ được hộp, phải tối ưu ở ba chỗ khác:
- Xếp hộp đứng, quay cạnh có nhãn ra ngoài. Xếp nằm chồng lên nhau thì muốn lấy hộp dưới phải dỡ hết hộp trên — vừa chậm vừa làm móp hộp. Xếp đứng thì lấy được bất kỳ hộp nào, và đọc được nhãn mà không cần kéo ra.
- Kệ nông và nhiều tầng, đừng kệ sâu và ít tầng. Hộp giày chỉ sâu khoảng 23–33 cm. Kệ sâu 60 cm buộc phải xếp hai hàng, mà hàng phía sau thì không lấy được nếu không dỡ hàng trước — đó là công thức sinh ra lệch tồn.
- Chiều cao mỗi tầng đặt vừa đúng chiều cao hộp cộng 3–4 cm. Dư 10 cm mỗi tầng, nhân với sáu tầng và vài trăm mét kệ, là một lượng không khí rất đắt tiền. Chi tiết nguyên tắc nằm ở bài chiều cao kệ và tầm với.
Nhu cầu theo size hình chuông, nhưng ô kệ lại chia đều
Đây là nguồn lãng phí chỗ lớn nhất của kho giày, và nó nằm ngay trong cách cấp vị trí.
Nhu cầu theo size không bao giờ chia đều. Nó phân bố theo hình chuông: các size giữa bán rất nhiều, các size biên bán rất ít. Ngành bán lẻ giày thế giới nhập hàng theo đúng mô hình này — nặng ở giữa, mỏng dần về hai đầu.
Nhưng rất nhiều kho vẫn cấp đều: mỗi size một ô, ô nào cũng như ô nào. Với phân bố minh hoạ trong biểu đồ trên, bốn size giữa chiếm 63% số bán nhưng chỉ được 40% số ô.
Hậu quả thì xảy ra hằng ngày:
- Ô size giữa luôn tràn. Hàng dư phải để tạm chỗ khác, và hàng để tạm là hàng sai vị trí — tức là mầm của lệch tồn, đúng cơ chế đã nói ở bài kỷ luật vị trí ngành thời trang.
- Ô size biên luôn rỗng nhưng vẫn chiếm diện tích kệ và vẫn nằm trong tuyến đường đi lấy hàng.
Nguyên tắc sửa rất đơn giản: cấp vị trí theo tỷ trọng bán, không cấp đều theo số size. Size giữa được nhiều ô hơn hoặc ô sâu hơn; các size biên gom chung vào một khu “size lẻ” đặt xa hơn. Đây chính là phân loại ABC áp dụng ở cấp độ size thay vì cấp độ mã.
Và phải rà lại phân bố này mỗi quý, vì nó thay đổi theo mẫu hàng và theo tệp khách — kho bán giày nam và kho bán giày nữ có hai đường cong hoàn toàn khác nhau.
Hai kiểu hỏng do môi trường
Giày là mặt hàng khó tính về nhiệt độ hơn phần lớn người ta nghĩ, và nó hỏng theo hai cơ chế rất khác nhau.
Kiểu nhìn thấy ngay: nhiệt độ cao
Keo dán giữa đế và mũ giày yếu đi khi gặp nhiệt. Đế nhựa và các chi tiết nhựa mềm ra, biến dạng, mất form. Da bị rút hết độ ẩm tự nhiên rồi khô và nứt. Tất cả đều làm mất mỹ quan, và khách nhìn thấy ngay khi mở hộp.
Hai chi tiết làm chuyện này tệ hơn trong kho mà ít ai để ý:
- Nhiệt bên trong hộp cao hơn nhiệt không khí trong kho. Hộp giấy kín giữ nhiệt và không có luồng khí đi qua. Đo nhiệt độ giữa lối đi rồi yên tâm là đo sai chỗ — đúng như nguyên tắc đã nói ở bài nhiệt độ và thông gió trong kho.
- Nhiệt cộng với áp lực xếp chồng. Vật liệu mềm ra vì nóng, rồi bị đè bởi các hộp phía trên, thế là biến dạng vĩnh viễn. Mùa nóng nên giảm số lớp xếp chồng, không giữ nguyên như mùa mát.
Kiểu không nhìn thấy: thuỷ phân đế PU
Đây mới là kiểu nguy hiểm hơn. Đế polyurethane bị phân huỷ dần do hơi ẩm trong không khí — và điểm quan trọng nhất là phản ứng này bắt đầu ngay từ lúc sản xuất và tiếp tục chạy suốt thời gian nằm kho. Nhiệt và ẩm cao làm nó nhanh hơn.
Hệ quả vận hành rất khó chịu: đôi giày rời kho trong tình trạng hoàn hảo, không ai kiểm được ra lỗi gì, rồi đế vỡ vụn sau vài lần khách đi. Khiếu nại quay về sau nhiều tháng, và lúc đó không còn cách nào chứng minh hàng đã nằm kho trong điều kiện nào — trừ khi có nhật ký nhiệt độ và độ ẩm.
Từ đó ra một kết luận ít người gắn với ngành giày: giày có tuổi, giống thực phẩm. Nằm kho càng lâu thì phần đời còn lại của đế càng ngắn. Vì vậy hàng tồn chậm luân chuyển trong ngành giày nguy hiểm hơn ngành khác, và nguyên tắc xuất hàng nên nghiêng về lô nhập trước ra trước một cách nghiêm ngặt.
Điểm ngược hẳn với ngành thời trang
Đây là chỗ hai ngành tưởng giống nhau lại đòi hỏi hai cách làm trái ngược.
Với hàng thời trang, túi nilon bọc kín là lợi thế — nó chắn bụi, chắn ẩm tiếp xúc trực tiếp, giữ nếp.
Với giày dép, túi nilon bọc kín là bất lợi. Nó giữ hơi ẩm lại bên trong và đẩy nhanh quá trình thuỷ phân. Thứ đúng cho giày là hộp giấy và túi vải — những thứ cho không khí đi qua.
Nghĩa là một kho làm cả hai ngành không thể dùng chung một quy trình bảo quản, và tốt nhất là tách khu. Vấn đề chống ẩm mùa nồm cũng phải xử lý theo hai hướng khác nhau: thời trang cần chắn ẩm tiếp xúc, giày cần hạ ẩm không khí xung quanh.
Nhiệt độ: làm được gì và không làm được gì
| Biện pháp hạ nhiệt | Chi phí | Ghi chú |
|---|---|---|
| Không xếp hàng ở tầng sát mái | Gần như bằng không | Nhiệt tích dưới mái cao hơn nhiệt sàn rất nhiều |
| Thông gió mái | Thấp | Làm trước, hiệu quả nhất trên mỗi đồng |
| Cách nhiệt mái | Trung bình | Làm sau thông gió |
| Tránh tường hướng tây | Bằng không | Chỉ là quyết định xếp hàng ở đâu |
| Điều hoà toàn kho | Rất cao | Thường không khả thi — cân nhắc cho khu hàng giá trị cao |
Thứ tự ưu tiên giống như mọi kho: thông gió mái trước, cách nhiệt sau, điều hoà chỉ khi thật sự cần. Và biện pháp rẻ nhất — không xếp hàng ở tầng sát mái — lại là biện pháp nhiều kho bỏ qua nhất, vì tầng trên cùng luôn trông như chỗ trống đang lãng phí.
Đóng gói và giao
- Hộp giày không phải hộp vận chuyển. Phải cho vào thùng ngoài. Giao hộp giày trần thì hộp về tới nơi luôn móp, và khách coi đó là hàng đã qua tay.
- Luôn tính cân nặng quy đổi. Giày nhẹ nhưng cồng kềnh, nên cước gần như luôn tính theo thể tích chứ không theo cân thật. Chọn thùng sát kích thước hộp giày là khoản tiết kiệm lớn nhất của ngành này.
- Chuẩn bị cho tỷ lệ đổi trả cao. Giày dép đứng ngay sau thời trang về tỷ lệ hoàn, với cùng một nguyên nhân gốc là khách không thử được trước khi mua. Cách xử lý giống hệt những gì đã nói ở bài tỷ lệ đổi trả ngành thời trang.
Chốt lại
- Giày chiếm chỗ gấp khoảng năm lần thời trang cho cùng một mẫu, vì nhiều mã hơn và mỗi mã to hơn — hai thứ nhân với nhau.
- Hộp giày là một phần sản phẩm, không bỏ được. Tối ưu bằng cách xếp đứng, kệ nông nhiều tầng, chiều cao tầng vừa khít.
- Cấp ô kệ theo tỷ trọng bán của từng size, không cấp đều.
- Nhiệt làm keo mềm và nhựa biến dạng — nhìn thấy ngay. Ẩm làm đế PU thuỷ phân — không nhìn thấy cho tới khi khách đi.
- Giày cần thoáng khí, không bọc kín. Đây là điểm ngược hẳn với hàng thời trang.
- Giày có tuổi. Hàng tồn chậm trong ngành này mất giá trị thật chứ không chỉ mất giá bán.
Giày dép là ngành mà chi phí lưu kho và chất lượng sản phẩm cùng bị quyết định bởi những thứ rất vật lý: kích thước hộp, chiều cao tầng kệ, và nhiệt độ dưới mái. AFULO thiết kế khu giày dép theo nguyên tắc cấp chỗ theo phân bố size và tách riêng khỏi khu hàng bọc kín; nếu bạn đang thấy kho chật mà kệ vẫn trống, hãy liên hệ với chúng tôi.
Nhận tư vấn miễn phí